سلامت روان در مدرسه

سلامت روان در مدرسه

کاهش استرس استرس تحصیلی: یک مطالعه اقدام پژوهی

نوع مقاله : اقدام پژوهی

نویسنده
روانشناسی تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
10.22034/jmhs.2025.533876.1147
چکیده
استرس تحصیلی نوعی نگرانی است که به فرایند تحصیل مرتبط است و می تواند آینده تحصیلی و کیفیت زندگی دانش آموزان را تحت تاثیر قرار دهد. پژوهش حاضر با هدف کاهش استرس تحصیلی یکی از دانش‌آموزان دختر پایه دوم ابتدایی به روش توصیفی از نوع اقدام‌پژوهی در سال تحصیلی 1402-1403 در شهر تهران انجام گرفت. نشانگان استرس از جمله تعریق، لرزش صدا و بدن، تیک و مشکلات گوارشی دانش‌آموز در منزل و دبستان مکرر مشاهده و توسط والدین و مسئولین دبستان گزارش شد. به منظور جمع‌آوری داده‌های پژوهش از ابزارهایی مانند مشاهده، مصاحبه و سیاهه ثبت نشانگان استرس تحصیلی(حسن‌آبادی و احمدیان‌نسب، 1398) استفاده شد. محقق با بهره‌گیری از پیشینه علمی و عملی موجود، مداخلاتی را بر اساس فنون شناختی رفتاری، آگاه‌سازی خانواده و بهبود فضای فیزیکی کلاس، جهت کاهش استرس تحصیلی طراحی و در طول سه هفته تحصیلی در ساعات کلاسی و پس از مدرسه طی گفتگوهای منظم با دانش آموز و والدین اجرا نمود. مداخلات مذکور شامل نمایش‌درمانی، قصه‌درمانی، اصلاح خطاهای شناختی و بکارگیری طنز در حیطه شناختی، تنفس، نرمش و رهاسازی عضلات در حیطه رفتاری، حذف رقابت فامیلی و دوستانه و اصلاح کمال‌گرایی در حوزه خانواده و مطبوع ساختن فضای کلاس بود. پس از اجرای مداخلات، مشاهده، مصاحبه و سیاهه ثبت نشانگان استرس تحصیلی اجرا شد.ضریب بهبودی (شعبانی، 1395) سنجیده شد که کاهش استرس تحصیلی را نشان داد. نتایج کیفی وکمی پژوهش نشان داد اجرای مداخلات اثرگذار بوده و سبب کاهش سطح استرس تحصیلی دانش‌آموز شد. بنابراین استرس تحصیلی با مداخلات روانشناختی قابل بهبود بود
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Reducing Academic Stress: An Action Research Study

نویسنده English

Fateme Sadat Sajjadi nia
Educational Psychology Allameh Tabataba i university Tehran Iran
چکیده English

This research was conducted with the aim of reducing one of the female student's academic stress in second-grade elementary using a descriptive action-research method during the 2023-2024 academic year in Tehran. Symptoms of stress, including sweating, voice and body tremors, tics, and gastrointestinal problems, were frequently observed at home and school by parents and school officials. To collect research data, tools such as observation, interviews, and the Academic Stress Symptoms Checklist (Hasan Abadi & Ahmadian Nasab, 2019) were utilized. The researcher, using the existing scientific and practical background, designed and implemented interventions based on cognitive-behavioral techniques and family awareness for 3 academic weeks in class hours & after school, through regular conversations with students & parents, following coordination with to elementary school principal to reduce academic stress. The mentioned interventions include drama therapy, narrative therapy, correcting cognitive bias & humor in cognitive approach, Breathing, stretching, and relaxation in the behavioral domain, The elimination of familial and friendly competition and the correction of perfectionism within the family context. Additionally, creating a pleasing classroom environment through the use of floral mists and incense with preferred scents of the students. After the interventions, observation, interviews, and the Academic Stress Symptoms Checklist conducted. The coefficient of improvement (Shabani, 2016) was measured.That showed reduction in academic stress. The quantitative & qualitative results of the research indicated that the implementation of interventions was effective and led to a reduction in the level of academic stress among students. Therefore, academic stress can be improved through psychological interventions.

کلیدواژه‌ها English

Action research
academic stress
cognitive-behavioral techniques
Family. students
اسماعیلی، معصومه، تابع­بردبار، فریبا و فاطمی­حقیقی، زهرا.(1402). «نقش واسطه­ای اضطراب مدرسه در رابطه کمالگرایی تحصیلی و خودپنداره تحصیلی با استرس انتظارات تحصیلی در دانش­آموزان». پژوهش در نظام­های آموزشی، 17(63)، 101-86. https://doi.org/10.22034/JIERA.2024.409224.3026
اسمیت، مارک و فرس، جاناتان. (2018). کاربرد روانشناسی در کلاس درس. ترجمه:اسماعیل سعدی پور و علی نعمتی(1399)، تهران: رشد.
پورشالچی، حسام، آزموده، معصومه و حسینی­نسب، سید­داوود. (1402). «اثربخشی آموزش شفقت به خود برتاب­آوری و استرس­تحصیلی دانش­آموزان دارای عملکرد تحصیلی پایین». سلامت اجتماعی، 10(6)، 34-25  .http://journals.sbmu.ac.ir/c
چارقچیان­خراسانی، الهام، اردمه، محمد، طهرانی، هادی، قوامی، وحید و قلیان­اول، مهدی. (1401). «تعیین قدرت پیشگویی­کنندگی مولفه­های هوش هیجانی بر مهارت مقابله با استرس تحصیلی». آموزش بهداشت و ارتقا سلامت، 10(2)، 161-170. Doi: 10.52547/ijhehp.10.2.5
حسن پور، عصمت، سلطانی، امان الله، زین الدینی میمند، زهرا و منظری توکلی، علیرضا.(1399). «پیشبینی بهزیستی تحصیلی براساس استرس تحصیلی و ویژگی های شخصیتی دانشجویان». مطالعات ناتوانی، 10(120)، 1-6. https://jdisabilstud.ir/article-1-2012-fa.html
حسن­آبادی،حمیدرضا و احمدیان­نسب، مریم.(1398). مداخله در مشکلات تحصیلی. تهران:جهاد دانشگاهی.
حسینی، سید وهاب. (1398). ترس و اضطراب در قران و روایات. پایان­نامه کارشناسی ­ارشد، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی.
حلوایی، مرجان.(1402). «بررسی مولفه­های کاهش استرس به منظور بهبود عملکرد تحصیلی دانش­آموزان در دوره ابتدایی». سلامت روان در مدرسه، 1(3)،  44-38. https://doi.org/10.22034/jmhs.2024.189560
حمیدی، فریده و شاملو، مهدی. (1400 ). «اثربخشی کاهش استرس مبتنی بر ذهن­آگاهی بر استرس شغلی و فرسودگی شغلی معلمان». پژوهش در تربیت معلم، 4(1)، 71-55.  https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26457725.1400.4.1.3.
خداپناهی، محمدکریم. (1388). انگیزش و هیجان. تهران: سمت
رشنو، مهناز، پوردل، مژگان و تنهادوست، کتایون. (1401). «تعیین اثربخشی آموزش ایمن­سازی دربرابر استرس برسرزندگی تحصیلی و اشتیاق تحصیلی دانش­آموزان دچار استرس تحصیلی». مطالعات ناتوانی، 12(174)، 8-1. https://jdisabilstud.org/article-1-2578-fa.html
سعدی پور، اسماعیل. (1395). روش های تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی. تهران: دوران.
سلطانی، نادیا، شیخ الاسلامی، علی، فنایی، صادق، خسروی، محمد و زارعی، علی.(1402). «پیشبینی عملکرد تحصیلی دانشجویان براساس اعتیاد به شبکه های اجتماعی مجازی، اهمالکاری، استرس تحصیلی و احساس تنهایی در دانشجویان دانشگاه منتخب نظامی». علوم مراقبتی نظامی، سال10، 4(38)، 10-26. http://mcs.ajaums.ac.ir/article-1-643-en.html
سودانی، منصوره، بهاروند، ایمان و محمدی، کبری. (1402). «اثربخشی آموزش کاهش استرس مبتنی بر ذهن­آگاهی بر استرس شغلی و جرات­ورزی زنان شاغل». روانشناسی معاصر، 17(1)، 94-85.  http://dorl.net/dor/20.1001.1.20081243.1401.17.1.7.2
شجاع رضوی، مریم. (1399). ترس و اضطراب و راه های درمان آن از دیدگاه قرآن و روایات. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور.
شعبانی، محمدرضا. (1395). مدیریت عملکرد سازمانی. تهران: دانشگاه پیام نور.
شولنز، دوان و شولتز، سیدنی الن. (1388). نظریه های شخصیت. (تاریخ ترجمه به زبان اصلی ندارد). تهران: ویرایش
شیروانی، محبوبه، سلطانی، امان­اله، رضوی، ویدا و منظری­توکلی، علیرضا. (1401). «نقش میانجیگری تنیدگی تحصیلی در رابطه کیفیت زندگی با سبک­های مقابله با استرس در دانش­آموزان». مطالعات ناتوانی، 118(12)، 7-1. http://dx.doi.org/10.29252/mejds.0.0.158
صادقیان، لیلا، چین­آوه، محبوبه و فیلی، علیرضا. (1400). «مقایسه اثربخشی تکنیک­های مقابله با استرس و راهبردهای خودتنظیمی بر اضطراب و استرس بیماران دیابتی». دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، 64(6)، 41-27 . www.mums.ac.ir             
صالخی، زلیخا. (1401). مقایسه اثربخشی قصه­درمانی و موسیقی­درمانی بر کارکردهای اجرایی و ذهن­آگاهی دانش­آموزان دختر پرخاشگر مقطع ابتدایی. پایان­نامه دکتری،دانشگاه آزاد اسلامی.
طاهری، فرناز، درتاج، فریبرز، دلاور، علی و سعادتی­شامیر، ابوطالب. (1397). «اثربخشی آموزش ذهن­آگاهی برمشارکت تحصیلی: نقش واسطه­ای استرس تحصیلی و فرسودگی تحصیلی». مطالعات روانشناختی، 14(4)، 176-158.  DOI 10.22051/psy.2019.22600.1749
عقیلی­مهریزی، یاسمن، پوراحسان، سمیه و توحیدی، افسانه. (1401). «رابطه بین ویژگی­های شخصیت و سبک­های مقابله با استرس با فرسودگی تحصیلی:نقش واسطه­ای اهمال­کاری تحصیلی». پژوهش در نظام­های آموزشی، 16(57)، 91-104.  dor: 20.1001.1.23831324.1401.16.57.7.6
فروزنده، نسرین، اصلانی، یوسف، مهرعلیان، حسینعلی و دریس، فاطمه. (1395). «ارتباط استرس تحصیلی با کیفیت زندگی دانشجویان». دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد. 18(3)، 1-7.
کرکه­آبادی، سکینه. (1389). راهکارهای کاهش اضطراب امتحان. شادکامی و موفقیت، 7(81)، 59.
کرمی، جهانگیر، مومنی،خدامراد و کریمی، عرفان. (1401). «پیشبینی بی صداقتی تحصیلی از طریق تعهد مذهبی و استرس انتظارات تحصیلی و آزمون نقش میانجی خودکارآمدی تحصیلی». راهبردهای شناختی در یادگیری، 10(19)، 140-165. DOI: 10.22084/j.psychogy.2022.25076.2380
کریمی، فائزه، احمدی، مهرناز، بغیری، سارا و گرکز، امید. (1400). «رابطه عزت­نفس و استرس تحصیلی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی شاهرود در سال تحصیلی 99-1400». علوم مراقبتی نظامی، سال8، 4(30)، 398-390. https://mcs.ajaums.ac.ir/article-1-474-fa.html
گرجین پور، فاطمه و برزگر، مجید. (1401). «اثربخشی آموزش خودکارآمدی بر تنظیم شناختی هیجان و استرس تحصیلی دانش آموزان دختر دوره دوم متوسطه». زن و جامعه، 13(49)، 105-118.  https://dx.doi.org/10.30495/jzvj.2021.26917.3458
گل­عابدینی، فاطمه و صبوری، حامد. (1400). «اثربخشی نقاشی­درمانی بر اختلال نقص توجه بیش­فعالی و اضطراب جدایی دانش­آموزان دختر». مطالعات و تازه­های روانشناختی نوجوان و جوان، 2(1)، 130-117. http://dx.doi.org/10.52547/jspnay.2.1.117
مومنی، بتول و ظهورپرونده، وجیهه. (1400). «رابطه جو روانی-اجتماعی کلاس درس با اهمال­کاری تحصیلی دانش آموزان: نقش میانجی استرس ادراک شده». پژوهش­های آموزش و یادگیری، دوره18، شماره2(34)، 114-103. https://doi.org/10.22070/tlr.2022.15720.1210
نعمتی، شهروز، بدری­گرگری، رحیم، کاتورانی، آرام و مرتضوی، صفا. (1401). «پیشبینی فرسودگی تحصیلی دانشجویان کارشناسی دانشگاه تبریز براساس راهبردهای تنظیم هیجانی و استرس تحصیلی». راهبردهای آموزش در علوم­پزشکی، 15(6)، 581-568­ https://edcbmj.ir/article-1-2611-fa.html
نوروزی، بابک، غفاری­نوران، عذرا، ابوالقاسمی، عباس و موسی زاده، توکل. (1400). «اثربخشی آموزش شفقت به خود براسترس تحصیلی وفرسودگی تحصیلی دانش­آموزان دارای علائم افسردگی». مطالعات ناتوانی، (11)­20، 7-1.   http://dx.doi.org/10.29252/mejds.0.0.208 
یونسی، سپیده، حاتمی، محمد و صلاحیان، افشین. (1400). «اثربخشی طرحواره­درمانی مبتنی بر شیوه­های والدگری برادراک استرس تحصیلی دانش­آموزان دختر». علوم روانشناختی، 20(100)، 532-521. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17357462.1400.20.100.5.8